علیرضا ایزدی، مسئول دپارتمان سنجش، ارزیابی و ارتقای عملكرد آكادمی كمیته ملی پارالمپیك، در گفتگو با برنامه «علم و ورزش» درباره ضرورت توجه علمی به ورزش افراد دارای معلولیت توضیح داد و تأكید كرد كه نخستین گام برای توسعه این حوزه، شناخت تفاوتهای عملكردی ورزشكاران و پرهیز از نگاه یكسان به همه افراد است.
به گزارش رادیو ورزش؛ برنامه «علم و ورزش» با محوریت ورزش افراد دارای معلولیت، به بررسی ابعاد مختلف فعالیت بدنی و ورزش این گروه پرداخت؛ موضوعی كه در این برنامه نه صرفاً از منظر قهرمانی، بلكه بهعنوان ابزاری برای توانبخشی، بازگشت به جامعه، ارتقای سلامت روان و افزایش استقلال و عزتنفس مورد توجه قرار گرفت.
برنامه «علم و ورزش» شبكه رادیویی ورزش با بررسی ابعاد علمی و اجتماعی ورزش افراد دارای معلولیت، بر ضرورت فراهم كردن دسترسی برابر به فعالیتهای ورزشی، فرهنگسازی خانوادهها و جامعه و طراحی تمرینهای اختصاصی برای این ورزشكاران تأكید كرد.
L
كلاسبندی؛ لازمه رقابت عادلانه
ایزدی با تشریح روند شكلگیری كلاسبندی در ورزش افراد دارای معلولیت گفت كه ورزشكاران بر اساس محدودیتهای حركتی و میزان تأثیر آن بر عملكرد ورزشی، در گروههای مختلف قرار میگیرند تا رقابت تا حد امكان میان ورزشكارانی با شرایط مشابه انجام شود.
به گفته او، كلاسبندی عمدتاً در ورزش قهرمانی و رقابتی اهمیت دارد و در ورزش همگانی كه هدف اصلی آن سلامت جسم و روان است، چنین ضرورتی وجود ندارد. در عین حال، ورزشكاران دارای آسیبهای بینایی و ذهنی نیز كلاسبندیهای خاص خود را در رقابتهای رسمی دارند.
در ادامه این بحث، موضوع تغییر عنوان «فدراسیون جانبازان و معلولین» به «فدراسیون جانبازان و توانیابان» نیز مطرح شد. ایزدی این تغییر عنوان را اقدامی در جهت احترام بیشتر به این افراد دانست و مجری برنامه نیز با طرح دیدگاهی انتقادی، بر اهمیت پذیرش معلولیت بهعنوان یك واقعیت و پرهیز از تبدیل ادبیات حمایتی به نگاه ترحمآمیز تأكید كرد.
فرهنگ خانواده؛ یكی از موانع ورود به ورزش
یكی از محورهای مهم این برنامه، نقش خانوادهها در حضور یا انزوای افراد دارای معلولیت بود. ایزدی با اشاره به ضعف آگاهی عمومی در این زمینه گفت برخی خانوادهها به دلیل نگاه نادرست به معلولیت، فرزندان خود را كمتر وارد اجتماع میكنند تا شرایط جسمی آنان دیده نشود.
به گفته او، پذیرش شرایط فرد و فراهم كردن امكان حضور او در محیطهای اجتماعی و ورزشی میتواند علاوه بر شناسایی استعدادهای ورزشی، فشارهای روحی واردشده به فرد و خانواده را نیز كاهش دهد.
از این منظر، ورزش صرفاً مسیری برای كشف قهرمانان آینده نیست؛ بلكه میتواند به بازگشت فرد به جامعه، افزایش نشاط و ایجاد زندگی سالمتر برای او و خانوادهاش كمك كند.
تمرین برای هر ورزشكار باید اختصاصی باشد
در بخش دیگری از برنامه، اهمیت طراحی تمرین متناسب با شرایط هر ورزشكار مورد بررسی قرار گرفت. ایزدی تأكید كرد كه نمیتوان برای همه افراد دارای معلولیت یك نسخه تمرینی واحد تجویز كرد؛ زیرا حتی ورزشكارانی كه در یك كلاس قرار میگیرند، ممكن است از نظر عملكردی تفاوتهای قابل توجهی داشته باشند.
او دانش، تجربه، خلاقیت و نوآوری مربی را از عوامل مهم در طراحی تمرین دانست و افزود كه شناخت محدودیتهای حركتی، وضعیت اندامها و شرایط ویژه هر ورزشكار میتواند در انتخاب روش تمرینی مناسب مؤثر باشد.
به گفته ایزدی، بیومكانیك نیز در این زمینه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شناخت وضعیت حركتی ورزشكار و محدودیتهای ناشی از نوع آسیب، به مربی كمك میكند تمرین مناسبتری برای هر فرد طراحی كند.
اماكن ورزشی؛ نخستین مانع حضور
برنامه «علم و ورزش» در ادامه به یكی از مشكلات ملموس ورزش افراد دارای معلولیت پرداخت: دسترسی به اماكن ورزشی.
ایزدی مناسبسازی اماكن ورزشی را یكی از نخستین الزامات حضور این افراد دانست و گفت دسترسی مناسب باید از مرحله احداث، بازسازی و تجهیز مجموعههای ورزشی مورد توجه قرار گیرد. وجود مسیرهای مناسب برای تردد افراد دارای ویلچر، حذف موانع و فراهم كردن امكان استفاده آسان از مجموعهها، از جمله نیازهای مطرحشده در این گفتوگو بود.
او همچنین به نبود سانسهای ویژه در بسیاری از اماكن ورزشی اشاره كرد و گفت افراد دارای معلولیت در برخی موارد ناچارند در كنار سایر افراد فعالیت كنند؛ شرایطی كه در صورت نبود فرهنگسازی مناسب میتواند فشارها و چالشهای روانی برای آنان ایجاد كند.
ورزش؛ از تمرین هوازی تا فعالیتهای متناسب با محدودیت حركتی
در بخش علمی گفتوگو، ساختار تمرین نیز مورد بررسی قرار گرفت. ایزدی توضیح داد كه چارچوب كلی یك جلسه تمرینی میتواند حفظ شود، اما مدت، شدت و نوع تمرین باید متناسب با شرایط و محدودیتهای هر ورزشكار تغییر كند.
او تأكید كرد تمرینات مقاومتی، هوازی و سایر بخشهای تمرین باید با توجه به كلاس ورزشی و توانایی حركتی فرد طراحی شوند و انتخاب فعالیت مناسب نیز به نوع محدودیت حركتی بستگی دارد.
ایزدی همچنین بر اهمیت تقویت سیستم قلبی ـ عروقی در ورزش همگانی افراد دارای معلولیت تأكید كرد و شنا را، در صورت متناسب بودن با شرایط فرد، یكی از فعالیتهای مناسب دانست؛ چرا كه میتواند بخش زیادی از عضلات را درگیر كند، سیستم قلبی ـ عروقی را فعال نگه دارد و فشار كمتری بر مفاصل وارد كند.
در عین حال، او تأكید كرد برای افرادی كه در اندامهای تحتانی محدودیت حركتی دارند، باید فعالیتهایی انتخاب شود كه ضمن تقویت سیستم قلبی ـ عروقی، فشار اضافی بر اندامهای فوقانی و دستها وارد نكند؛ چرا كه حفظ توانایی استفاده از دستها برای انجام امور روزمره اهمیت زیادی دارد.
ورزش برای همه؛ حتی با شدیدترین محدودیتهای حركتی
یكی از پیامهای اصلی برنامه این بود كه وجود معلولیت نباید به معنای حذف فرد از دنیای ورزش باشد. مجری برنامه با اشاره به امكان انجام فعالیتهای ساده حتی برای افرادی با محدودیتهای حركتی شدید، بر ضرورت باز گذاشتن مسیر ورزش برای همه افراد تأكید كرد.
ایزدی نیز در همین زمینه به رشته بوچیا اشاره كرد؛ رشتهای كه امكان رقابت را برای افرادی با محدودیتهای حركتی شدید نیز فراهم میكند و حتی ورزشكارانی كه قادر به پرتاب توپ با دست نیستند، میتوانند با استفاده از تجهیزات و روشهای متناسب در مسابقات شركت كنند.
به گفته او، تنوع رشتههای ورزشی این امكان را فراهم كرده است كه افراد با سطوح مختلف توانایی حركتی، فعالیت متناسب با شرایط خود را پیدا كنند و حتی وارد رقابتهای رسمی و بینالمللی شوند.
پیامدهای روانی؛ بخش مهمی از اثر ورزش
در جمعبندی برنامه، آثار روانی و اجتماعی ورزش افراد دارای معلولیت مورد تأكید قرار گرفت. ایزدی گفت ورزش علاوه بر آثار جسمانی، میتواند به آرامش ذهنی، افزایش اعتمادبهنفس و عزتنفس و بهبود شرایط زندگی فرد و خانواده او كمك كند.
او حضور افراد دارای محدودیتهای حركتی در محیط ورزشی و تجربه رقابت، هیجان و موفقیت را عاملی مؤثر در ارتقای كیفیت زندگی آنان دانست و تأكید كرد كه یكی از چالشهای اصلی این حوزه، كمبود آگاهی مردم، خانوادهها و خود افراد دارای معلولیت نسبت به ظرفیتهای ورزش است.
بر همین اساس، برنامه «علم و ورزش» بر این نكته تأكید داشت كه توسعه ورزش افراد دارای معلولیت تنها با افزایش امكانات ورزشی محقق نمیشود؛ بلكه همزمان به فرهنگسازی، آگاهی خانوادهها، آموزش مربیان، مناسبسازی اماكن و ارائه برنامههای تمرینی علمی و فردمحور نیاز دارد. در چنین شرایطی، ورزش میتواند از یك فعالیت جسمانی فراتر رفته و به مسیری برای بازگشت فرد به جامعه، كشف استعدادها، استقلال بیشتر و تجربه زندگی باكیفیتتر تبدیل شود.
